Xu Hướng 1/2023 # Độc Đáo Lễ Hội Chọi Gà Thôn Phú Xá # Top 3 View | Raffles-design.edu.vn

Xu Hướng 1/2023 # Độc Đáo Lễ Hội Chọi Gà Thôn Phú Xá # Top 3 View

Bạn đang xem bài viết Độc Đáo Lễ Hội Chọi Gà Thôn Phú Xá được cập nhật mới nhất trên website Raffles-design.edu.vn. Hy vọng những thông tin mà chúng tôi đã chia sẻ là hữu ích với bạn. Nếu nội dung hay, ý nghĩa bạn hãy chia sẻ với bạn bè của mình và luôn theo dõi, ủng hộ chúng tôi để cập nhật những thông tin mới nhất.

Lễ hội chọi gà truyền thống làng Phú Xá có lịch sử hàng trăm năm

Sáng mùng 3 Tết Đinh Dậu, trên khoảng sân phía trái đình làng, nhiều người đứng quanh sới gà để chờ đến giờ khai cuộc. 8 chú gà được tuyển chọn đại diện cho các dòng họ được chia thành 4 cặp theo cân nặng để đấu loại trực tiếp, từ đó chọn cặp gà vào đấu chung kết. Kết thúc các trận đấu loại, 2 chú gà xuất sắc nhất của em Mai Thế Hoan và Vũ Văn Huấn gặp nhau ở trận chung kết. Trận đấu diễn ra gần 1 giờ mới phân định được thắng thua.

Lễ hội chọi gà thôn Phú Xá đã có từ hàng trăm năm nay, gắn bó chặt chẽ với lịch sử hình thành, phát triển của làng. Theo nhiều cụ cao niên, thôn Phú Xá được thành lập bắt đầu từ dòng họ Lợi. Sau đó, các dòng họ Đỗ Danh, Trần Xuân, Mai Thế, Vũ Khắc tiếp tục về khai hoang, sinh sống. Nhằm tạo không khí tươi vui đầu xuân mới, các dòng họ thống nhất tổ chức lễ hội chọi gà vào mùng 3 Tết hằng năm. Lễ hội chọi gà chỉ bị ngắt quãng vào những năm kháng chiến chống Pháp do dân làng phải tản cư và một số năm đình làng chuyển địa điểm mới.

Cụ Đỗ Danh Trà (80 tuổi) cho biết: “Từ năm 1987 trở về trước, lễ hội chọi gà có 2 nội dung là thi gà chọi thờ (gà công) và thi chọi gà của người dân trong vùng (gà tư). Gà thờ do các dòng họ đem đến để tham gia lễ hội. Sau đó, số gà này đều để làm lễ cùng với một mâm xôi”.

Hiện nay, lễ hội chọi gà Phú Xá chỉ còn thi chọi gà thờ. Trước khi diễn ra lễ hội, các dòng họ họp bàn và chọn giao người nuôi gà từ 15 – 17 tuổi. Gà nuôi nhất thiết phải là giống gà ta. Gà chọi tham gia lễ hội là niềm vinh dự, tự hào không chỉ đối với người nuôi mà là cả dòng họ. Do đó, cả dòng họ có trách nhiệm từ việc chọn con gà ưng ý đến chăm sóc, huấn luyện. Gà tham dự lễ hội to khỏe, có lối đánh hay, giành giải cao là niềm vui của cả họ.

Em Mai Thế Hoan có gà giành giải nhất cho biết: “Để gà chọi tốt, em thực hiện chế độ chăm sóc đặc biệt, cho gà ăn chất tươi, uống nước sạch, không để muỗi đốt. Khi được 7 – 8 tháng sẽ bắt đầu vần gà. Thời gian gần đến lúc thi đấu thì thường xuyên cho gà đi đấu tập”.

Vào ngày 25 tháng chạp hằng năm, Ban tổ chức lễ hội của thôn đi kiểm tra và ấn định các gà tham gia. Nếu gà nào không thực hiện đúng quy định sẽ bị loại và phải tìm gà khác thay thế. Kết thúc lễ hội chọi gà, các chủ gà dù thắng hay thua đều để lại ít tiền tương đương với 1 con gà giống cho người nuôi năm sau.

Từ lâu, lễ hội chọi gà thôn Phú Xá đã trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng. Trong thời gian diễn ra lễ hội, Ban tổ chức giám sát chặt chẽ để không xảy ra tình trạng tiêu cực, ảnh hưởng đến truyền thống văn hóa tốt đẹp của làng.

Lễ Xá Tội Gà Tây Là Gì ?

Dù lễ ân xá gà tây bị nhiều người chỉ trích là “ngớ ngẩn”, các đời tổng thống vẫn thực hiện truyền thống này hàng năm từ khi ông Bush chính thức hóa ngày lễ vào năm 1989.

Truyền thống lâu đời của Tổng thống Mỹ

Theo nghi chép của Hiệp Hội Gà tây quốc gia, những chú gà tây được đưa đến cho gia đình Tổng thống Mỹ từ năm 1947. Buổi lễ ân xá gà tây được thực hiện từ thời Tổng thống Harry Truman. Ông Truman là người đầu tiên nhận gà tây từ hiệp hội nhưng ông đã không thả những chú gà tây này. Washington Post dẫn nhiều tài liệu cho thấy ông Truman thừa nhận đã ăn số gà được tặng.

Sự kiện trên gắn liền với một chiến dịch gây tranh cãi của chính quyền Truman. Nhằm dự trữ thực phẩm cho các gói viện trợ nước ngoài, cựu tổng thống Truman khởi động chiến dịch “Thứ Ba không thịt” và “Thứ Năm không gia cầm” từ mùa thu năm 1947. Người dân tức giận trước những quy định vô lý, và các chiến dịch trên nhanh chóng bị dẹp bỏ. Tuy nhiên, lễ Trình diện Gà tây Quốc gia vẫn được tổ chức đến hôm nay.

Người đầu tiên sử dụng cụm từ “ân xá gà tây” là cựu tổng thống Ronald Reagan. Từ năm 1982, ông Reagan bắt đầu gửi số gà được tặng đến nông trại hoặc sở thú, và con gà được trình diện năm 1987 có tên Charlie cũng chuẩn bị sống phần đời còn lại ở một sở thú. Thời điểm này, Tổng thống Reagan đang đối mặt hàng loạt câu hỏi xung quanh vụ bê bối Iran – Contra, khi nhiều quan chức dính cáo buộc bán vũ khí cho Iran, quốc gia đang chịu lệnh cấm vận. Dân chúng phẫn nộ muốn biết liệu ông Reagan có ân xá cho cựu Trung úy hải quân Oliver North, sĩ quan phụ trách việc điều phối bán vũ khí và chuyển tiền cho Iran, hay không. Đáp lại, tổng thống quyết định ân xá cho gà Charlie.

Trong năm cuối nhiệm kỳ thứ hai (năm 1988), ông Reagan không ân xá cho con gà tây được tặng. Tuy nhiên, người kế nhiệm ông là cựu tổng thống George H. W. Bush (tức Bush “cha”) chính thức hóa lễ ân xá gà tây vào năm 1989. Sự kiện này trở thành một truyền thống được thực hiện hàng năm tại nhà Trắng cho đến nay.

Theo CNN, số gà tây được trình diện cho tổng thống được nuôi cùng bầy với những con dùng để giết thịt. Khoảng 50-80 con “thích nghi tốt” với đám đông, tiếng ồn và đèn flash máy ảnh sẽ được Liên đoàn Gà tây Quốc gia chọn lựa. Sau đó, danh sách rút xuống còn hai “ứng cử viên”, và chúng sẽ được học sinh hoặc quan chức Nhà Trắng đặt tên.

Trong nhiều năm, những con gà được ân xá sống phần đời còn lại ở nông trại Frying Pan, bang Virginia. Từ năm 2005-2009, chúng trở thành con vật danh dự trong lễ diễu hành mừng lễ Tạ ơn tại công viên Disneyland ở bang California, hoặc Disney World ở bang Florida.

Vì được nuôi để giết thịt, những con gà tây thoát khỏi bàn tiệc của tổng thống cũng không sống được lâu vì chế độ ăn dồi dào khiến chúng trở nên quá béo. Nhiều tổ chức bảo vệ động vật đã lên tiếng phản đối “truyền thống ngớ ngẩn” của chính trường Mỹ, theo Washington Post. Tổ chức PETA cho rằng sự kiện này “lạc hậu” và thể hiện sự “coi nhẹ việc tàn sát 45 triệu con chim thuộc giống loài thông minh và hiền lành này”.

“Vào dịp này trong năm, chúng ta nghĩ về những phước lành trong cuộc sống. Cảm ơn các bạn đã đến đây. Lễ Tạ ơn là truyền thống tuyệt vời của Mỹ và ngày nay chúng ta tiếp tục một truyền thống rất đặc biệt nữa khi con gà tây may mắn được ân xá”, CNN dẫn lời Tổng thống Trump.

Độc Đáo Thú Chơi Gà Kiểng

Thú chơi gà đã có mặt rất lâu đời trên đất Việt, hình ảnh những con gà giao đấu trong ngày hội hè, lễ tết ở sân đình, góc làng… đã thành một nét văn hóa đậm chất dân dã bình dị của dân tộc ta. Nhưng đó là những con gà chọi có cổ to, lưng rộng, mỏ to thẳng, vảy mỏng khô và có mắt chữ điền.

Dân chơi gà thời nay không còn theo đuổi những con gà “đấu” mà chuyển sang săn lùng gà “dáng” như gà Thái, chuối Đức, Bantams Nhật, Tân Châu… những loài có bộ lông “độc”, uy nghi và không kém phần lộng lẫy; hoặc nuôi giống gà Serama – Malaysia có dáng hiên ngang thanh thoát nhưng trọng lượng cực nhẹ, chỉ khoảng 350g. Phong trào chơi gà kiểng tuy chỉ mới xuất hiện gần 10 năm nay, nhưng “tín đồ gà kiểng” mỗi ngày một đông, thuộc nhiều tầng lớp và trải dài từ Bắc chí Nam.

Gà kiểng khi đã hơi ra”dáng” thì có giá rất vô chừng và không dưới 2 triệu đồng/con. Theo anh Hồ Anh Hùng, chuyên cung cấp gà kiểng cho cả nước thì tùy giống gà mà cách “chấm điểm” cũng khác nhau, từ đó mới xác định được giá trị con gà. Tỷ như gà Thái hay chuối Đức thì chân phải lùn mập, mào bự dày có năm khía và phải có hạt li ti (dân chơi gà gọi là cát), lông trắng không lem, đuôi đen có lông kiếm (hai cọng dài chỉa thẳng lên) và phải có từ 3 đến 6 lớp lông. Nếu hội đủ những yếu tố trên thì giá sẽ không dưới 10 triệu đồng/con.

Còn nếu chơi giống gà kiểng thuần Việt thì tiêu chuẩn đánh giá khác hẳn. Gà Tân Châu – An Giang phải lùn, chân vuông, lông đuôi cụp xòe như đuôi tôm, thân hình phải thẳng, đầu nhỏ, cánh hơi xệ dài chấm chân nhưng không đụng đất, lông cổ phủ lưng, lông mã đều… Mỗi giống, mỗi loài một vẻ và người chơi cũng từ đó chọn cho mình phong cách chơi gà.

Chơi gà kiểng đòi hỏi công phu và nhẫn nại trong cách chăm sóc. Ngoài thức ăn dành cho loại gia cầm như thóc, lúa, cám, các loại côn trùng… người chơi còn phải bổ sung các loại vitamin, khoáng chất và dầu cá để tăng sức đề kháng và giúp gà có bộ lông luôn mượt mà, óng ả. Chuồng trại phải sạch sẽ, thông thoáng để không làm bẩn lông hoặc làm viêm da và vi khuẩn làm đỏ mắt gà.

Anh Tuấn Khanh, một tay chơi gà kiểng ở quận 3 giải thích: “Không phải vì sợ gà chết sẽ mất một số tiền lớn mà chăm sóc chúng cẩn thận như vậy. Quan trọng là phải làm sao cho chúng mỗi ngày một đẹp hơn và khỏe mạnh để sinh sản”.

Do quý con gà kiểng nên chẳng may nếu gà… “qua đời”, nhiều người chơi gà buồn đến bỏ cơm vài ngày; cũng có khi họ nhảy cỡn lên như một đứa trẻ được quà lúc phát hiện cặp lông kiếm gà mình dài thêm một… centimet. Có người thì thấp thỏm lo âu như chuẩn bị ký một hợp đồng lớn trong lúc đặt chú gà Serama lên bàn cân, vì nếu vượt quá 350g thì giống gà này sẽ xuống hạng B và giá cả cũng như “le- vồ” sẽ rớt theo thứ hạng.

Chơi vui và bảo tồn

Theo các tay chơi gà kỳ cựu, có lẽ chuyện nuôi gà kiểng không phải một trào lưu nổi một thời gian rồi lặng dần như chơi các loại thú cưng khác. Vì nó thuộc về tập quán và văn hóa, xuất phát từ sự gần gũi và đam mê có từ tuổi thơ của nhiều người ở vùng nông thôn. Riêng với những người gốc thành thị thì việc chơi gà kiểng như giúp họ khám phá được những điều thú vị trong cuộc sống, từ con vật rất Việt Nam này.

Thị trường gà kiểng hiện nay khá sôi động và phổ biến. Người chơi có thể tìm mua trên mạng, các shop thú cưng hay tại những vựa chim, cây cảnh trong thành phố hoặc các tỉnh thành trên cả nước. Nói về sự phong phú, anh Hồ Anh Hùng tiết lộ: “Ngày trước, đa số là gà nhập từ nước ngoài nên để sở hữu một con gà đẹp là rất khó. Nhưng hiện nay, việc phối giống và ấp đẻ thành công các giống gà kiểng quý tại Việt Nam đã làm thị trường gà kiểng phát triển và người chơi gà cũng có thêm thu nhập khi bán lại gà con”.

Anh Hoàng Sơn, một chủ gà trên quận Tân Bình cho biết thêm: “Cách đây 7-8 năm, giống gà tre Tân Châu trên xứ lụa An Giang gần như bị bắt sạch để đưa về thành phố bán cho người chơi khi cơn sốt gà kiểng đang ở đỉnh cao. Những tưởng giống gà đẹp nhất Việt Nam này sẽ tuyệt chủng khi vào tay dân chơi gà. Nhưng hiện nay, chỉ cần lên mạng tìm rồi alô là có thể sở hữu một con gà Tân Châu chính hiệu”.

Có được sự đa dạng của gà kiểng, đặc biệt là những con gà thuần chủng không lai tạp trên thị trường hiện nay, một phần nhờ sự đóng góp của những người đang chơi gà. Từ sở thích và đam mê, họ cố gắng duy trì những ưu điểm trên từng con gà khi chỉ chọn những con gà đẹp nguyên gốc để phối giống.

Người chơi thường cho nhau mượn gà trống hay gà mái có mã đẹp để lai giống. Chủ gà cũng không bán những con gà đẹp nhất để giữ làm “gà nọc”. Chính vì vậy mà dòng gà kiểng ngày càng có nhiều con đẹp và số lượng thì luôn tăng.

Dù đối tượng chơi phải là người có đam mê và thu nhập tương đối khá nhưng thú chơi gà kiểng vẫn đang phát triển trên cả nước. Đây còn là kiểu chơi lành mạnh và giúp giảm bớt chuyện đá gà ăn tiền.

Có lẽ vì thế mà giữa trưa Sài thành vẫn thi thoảng nghe đâu đấy tiếng gà gáy vang như đang ở một góc nông thôn. Hơn hết, từ những đam mê rất đời thường này mà những giống gà đẹp thuần chủng ngày càng được nhân rộng, trong đó có giống gà tre Tân Châu, một trong những giống gà đẹp nhất Việt Nam còn sót lại.

Lễ Hội Đền An Dương Vương

Đền thuộc xã Cổ Loa, huyện Đông Anh. Xã Cổ Loa gồm ba làng Chùa, Đông và Đoài. Xưa, ba làng gồm mười hai xóm mà tới nay tên gọi vẫn còn như chứng tích của lịch sử: Thượng, Nhồi, Dõng, Gà, Lan Trì, Chùa, Chợ Vang, Hương, Mít, Bãi và Trại. Mười hai xóm ấy xưa nay vẫn cùng nhau thờ phụng, trông coi di tích nổi tiếng này của cả nước và hàng năm cứ mồng 6 tháng Giêng lại mở hội để tưởng nhớ An Dương Vương, nhớ một trang sử cổ đại vừa oai hùng, vừa bi thảm của đất nước gắn liền với một mối tình éo le, nổi tiếng, đồng thời là một bài học lớn về tinh thần cảnh giác.

Trong thần tích về Hùng Vương và An Dương Vương cùng truyền thuyết dân gian, thì Thục Phán là một bộ chúa dòng dõi nhà Hùng. Nhân nước Văn Lang suy yếu, Thục Phán cử binh đánh Hùng Vương. Nhưng cả hai lần Thục Phán đều bị thánh Tản Viên đánh bại, sau đó, xin cầu hòa, giao hiếu.

Vua Hùng thứ 18 không có con trai nên đã nhường ngôi cho Thục Phán. Lên ngôi Vua, Thục Phán xưng là An Dương Vương, nhập hai liên minh Âu Lạc (Nam Cương) và Lạc Việt (Văn Lang) làm nước Âu Lạc định đô ở Cổ Loa.

“Vua muốn xây thành ốc, theo truyền thuyết đã gặp yêu quái quấy phá liên tục, nên mất bao công sức vô ích, cứ xây xong thành lại đổ. Vua buồn lắm bèn lập đàn trai giới cầu đảo bách thần. Ngày mồng 7 tháng Ba bỗng thấy một cụ già từ phương đông đi tới trước cửa thành mà than rằng “xây dựng thành này biết bao giờ cho xong được!”Biết tin, Vua mừng rỡ đón vào điện, thi lễ, hỏi rằng: “Ta đắp thành này đã nhiều lần băng lở, tốn nhiều công sức mà không thành, thế là cớ làm sao?. Cụ già đáp “Sẽ có sứ Thanh Giang tới xây cùng nhà vua mới thành công”…Sau đó, được sự giúp đỡ của Rùa Vàng từ phương đông tới, nổi lên mặt nước, xưng là Thanh Giang, thông tỏ việc trời đất, âm dương, thủy thần. Thành xây xong nhanh chóng, rộng hơn ngàn trượng, bề thế, xoắn như hình trôn ốc, nên gọi là Loa thành.

Vua cảm tạ. Lúc Rùa Vàng từ biệt, vua băn khoăn nói: “Nay nếu có giặc ngoài vào thì lấy gì mà chống?”. Rùa vàng đáp : “vận nước suy thịnh, xã tắc an nguy đều do mệnh trời, con người có thể tu đức mà kéo dài thời vận…”. Nói rồi bèn tháo vuốt đưa tặng nhà vua và nói: “Dùng vật này làm lẫy nỏ, nhằm quân giặc mà bắn, thì bách phát bách trúng lo gì không giữ được thành”.

Vua sai Cao Lỗ làm nỏ, lấy vuốt rùa làm lẫy gọi là “Linh quang Kim Quy thần cơ”. Về sau Triệu Đà sang xâm lược, ào ạt tiến quân. Vua sai mang nỏ thần ra bắn, quân Đà tan tác, phải lui xin hòa. Ít lâu sau, Đà cầu hôn. Vua vô tình gả con gái là Mỵ Châu cho con trai Đà là Trọng Thủy. Trọng Thủy dỗ vợ cho xem trộm nỏ thần rồi ngầm làm một cái lẫy nỏ khác thay vuốt rùa vàng. Rồi nói dối vợ là về phương Bắc thăm cha.

Trước lúc lên đường Thủy hỏi: “Tình vợ chồng không dễ lãng quên, nghĩa mẹ cha không thể dứt bỏ. Ta nay trở về thăm cha, nếu chẳng may hai nước bất hòa, bắc nam cách biệt, ta đi tìm nàng, lấy gì làm dấu?”. Mỵ Châu buồn bã trả lời: “Thiếp phận nữ nhi, nếu gặp cảnh biệt ly thì đau đớn khôn xiết. Thiếp có áo quý bằng lông ngỗng, thường mặc trên mình, đi đến đâu sẽ dứt lông mà rắc ở ngã ba đường để làm dấu, như vậy sẽ có thể cứu được nhau”.

Trọng Thủy về nước. Đà được lẫy cả mừng, bèn cử binh sanh đánh Âu Lạc. Vua cậy có nỏ thần vẫn điềm nhiên đánh cờ, cười mà nói rằng: “Đà không sợ nỏ thần sao?”. Quân Đà tiến sát, vua cầm lấy nỏ bắn không nghiệm biết lẫy thần đã mất, bèn phải lên ngựa bỏ chạy. Mỵ Châu ngồi đằng sau phụ vương, ngựa phi về phương Nam.

Trọng Thủy cứ theo dấu lông ngỗng mà đuổi. Vua chạy tới bờ biển, đường cùng, không có thuyền qua, bèn kêu rằng: “Trời hại ta, sứ Thanh Giang ở đâu mau mau lại cứu”. Rùa Vàng hiện lên mặt nước, thét lớn: “Kẻ ngồi sau ngựa chính là giặc đó! Vua bèn tuốt kiếm chém Mỵ Châu. Mỵ Châu khấn rằng “Thiếp là phận gái nếu có lòng phản nghịch mưu hại cha, chết đi sẽ biến thành cát bụi. Nếu một lòng trung hiếu mà bị lừa dối thì chết đi sẽ biến thành châu ngọc để rửa sạch mối nhục thù”. Mỵ Châu chết ở bờ biển, máu chảy xuống nước, trai sò ăn được đều biến thành hạt châu. Vua cầm sừng tê bảy tấc. Rùa Vàng rẽ nước dẫn vua xuống biển”.

Người ta truyền rằng nơi đó là đất Dạ Sơn, Xã Cao Xá, phủ Diễn Châu (Nghệ An). Quân Đà kéo tới đấy không thấy bóng vết gì, ngoài xác Mỵ Châu. Trọng Thủy ôm thi hài vợ đem về mai táng ở Loa Thành. Thi hài biến thành ngọc thạch. Trọng Thủy không sao quên được người vợ hiền dịu, bèn lao xuống giếng tự tử. Người đời sau mò được ngọc ở biển Đông lấy nước giếng này mà rửa thì thấy trong sáng thêm, nhân kiêng tên Mỵ Châu cho nên gọi ngọc minh châu là đại cữu và tiểu cữu.(1)

Vùng Cổ Loa còn giữ được nhiều di tích có giá trị mà truyền thuyết đã nhắc đến. Đó là đền thờ Thục Phán An Dương Vương, am bà Chúa Mỵ Châu, đường Mèn… (nơi phát hiện ra hàng vạn mũi tên đồng, vũ khí Vua Thục).

Đền thờ An Dương Vương nằm trên địa phận xóm Chùa, còn gọi là đền Thượng. Trước đền là hai con rồng đá, sân đền lát đá xanh, theo bia ký, đền xây dựng năm 1687 và sửa lại năm 1893.

Đền được xây dựng trên một gò đất cao dưới chân lũy thành cũ, góc tây – nam. Theo dân gian đó là đầu con rồng. Qua cổng ngoài của đền sẽ tới tam quan cổ kính với lầu thượng cao, hai bên lối đi có hai giếng mắt rồng đối xứng nhau. Bước qua tam quan là vào sân đền, hai bên sân có nhà khách cho người thập phương dừng chân sửa lễ.

Nơi thờ An Dương Vương gồm có hạ điện là một ngôi nhà ba gian to, cao, cột lim đồ sộ, tám mái cong vút. Từ tả hữu của hạ điện có hai dãy nhà hành lang phía ngoài xây kín nối với thượng điện. Khoảng vuông ở giữa là một ngôi nhà chồng diêm tám mái cao. Trên bàn thờ có tượng rùa vàng bằng gỗ sơn son thiếp vàng và một chiếc nỏ đặt sẵn tên. Đó là bàn thờ Thần Kim Quy. Thượng điện cũng ba gian, bàn thờ An Dương Vương đặt giữa, bên đông thờ hoàng hậu, bên tây thờ thái thượng hoàng. Tượng An Dương Vương là pho tượng bằng đồng mặc triều phục.

Phía Tây đền An Dương Vương trên một gò đất cao, xưa kia vua lập miếu thờ Thần Nông, là nhà bia.

Cách cổng đền không xa, trước mặt là ao tròn, chính giữa là một cồn đất tròn có giếng nhỏ ở giữa xây gạch. Tương truyền đó là giếng Ngọc, nơi xưa kia Trọng Thủy nhớ Mỵ Châu đã nhảy xuống tự tử.

Cách đền vài trăm mét là am Bà Chúa ở cạnh đình Cổ Loa. Nơi đây có một cây đa cổ thụ trùm bóng mát lên am. Am Bà Chúa cũng có thượng điện và hạ điện. Hạ điện là ngôi nhà nhỏ ba gian, ở giữa là bàn thờ. Cách đó một sân nhỏ là thượng điện cũng ba gian. Gian giữa đặt bàn thờ công chúa Mỵ Châu, phủ vải vàng lên bức tượng. Tượng chỉ là hòn đã tự nhiên có hình kỳ dị như pho tượng cụt đầu. Hai bên là mười hai nàng hầu. Sau bàn thờ công chúa, vén bức màn ta sẽ thấy một khối đá. Khối đá có ba bề xây kín, đó là mộ Mỵ Châu theo lời tương truyền của dân gian. Đình Cổ Loa cũng nằm trong cụm di tích thờ An Dương Vương. Đình trông về hướng Nam, trước có tam quan, nay đã bị phá. Như trên đã trình bày, đình được xây cất trên đất mà tương truyền là nơi vua ngự triều. Tiếp theo là một lớp cửa xây kiểu tam quan, có cửa kín ở giữa và hai cửa nhỏ hai bên. Cửa giữa xây hai trụ gạch kiểu lồng đèn cao; cửa hai bên kiểu tò vò mái giả. Sau lần cửa là sân gạch rộng.

Quanh những di tích này, xưa kia dân làng mở hội để tưởng nhớ An Dương Vương và những sự tích xung quanh ông. Khu di tích lịch sử này nổi tiếng từ lâu đời, thu hút lớp lớp người nhiều thế hệ đến đây, như ca dao xưa truyền lại:

Ghé thăm phong cảnh Loa thành Thục Vương

Cổ Loa thành cũ khác thường

Trải bao năm tháng dấu thành còn ghi

Từ lâu trong dân gian đã lưu truyền câu: “chết thì bỏ con bỏ cháu, sống thì không bỏ mồng 6 tháng Giêng” để nói lên sự hấp dẫn của lễ hội Cổ Loa. Xưa, hội bắt đầu từ ngày mồng 6 đến hết ngày 18 tháng Giêng. Tương truyền ngày mồng 6 tháng Giêng là ngày Thục Phán nhập cung và ngày mồng 9 tháng Giêng là ngày ông lên ngôi, khao toàn bộ binh sĩ. Cho nên để nhớ ngày long trọng ấy dân Cổ Loa cùng tám xã hộ nhi rước kiệu mở hội đông vui cả một vùng.

Cũng từ lâu các triều đại phong kiến hết sức chú ý giúp dân địa phương chăm lo hương khói tại đền. Chỉ dụ lâu đời nhất đề niên hiệu Lê Thần Đức (1614) còn ghi: cấp cho xã Cổ Loa năm mươi mẫu ruộng tế điền miễn thuế để trông coi đền miếu. Các đời vua Vĩnh Tộ (1620), Phúc Thái (1649), Cảnh Trị (1673), Vĩnh Thịnh (1708), Long Đức (1735), Vĩnh Hựu (1793) đều có chỉ dụ nhắc lại.

Lễ vật dùng cho tế lễ ngoài sự đóng góp của các giáp còn có hoa lợi của số ruộng đã kể trên. Trong đó có hai mươi mốt mẫu dùng cho làm cỗ bỏng, hai mươi nhăm mẫu dành cho lễ. Ngoài ra là để hương khói ngày thánh sinh, thánh hóa.

Cổ Loa còn kết chạ với tám xã khác ở xung quanh vùng thờ An Dương Vương từ ngày mồng 6 tháng Giêng. Do vậy hội đền An Dương Vương là một hội lớn trong vùng với sự tham gia không chỉ riêng dân xã Cổ Loa mà của các làng kết nghĩa nữa.

Ngày mồng 6 tháng Giêng là ngày chính hội nhưng dân làng đã tiến hành lễ nhập tịch từ ngày 14 tháng Chạp. Năm phong đăng hòa cốc thì lễ nhập tịch được tiến hành rất long trọng. Khắp nơi trong làng đường sá được sửa sang, quét dọn sạch sẽ. Các di tích được quét dọn, lau chùi tu bổ, đồ tế khí, cờ quạt được trưng bày… để chuẩn bị.

Ngày 18 tháng Chạp là ngày lễ gia quan. Áo mũ của thần được đem ra đặt lên kiệu rước về đền nơi thần ngự. Những người khiêng kiệu hôm đó phải chay tịnh từ trước. Các người hành lễ cũng phải giữ thanh khiết, bịt miệng bằng vải đỏ trong lúc phong bao áo mũ cho thần. Sau đó được tiến hành một tuần tế – tế gia quan.

Lễ rước văn và rước kiệu của các làng

Trước hội phe tư văn trong làng đã lựa chọn người văn hay chữ tốt viết chúc văn tế thần. Người đó còn phải là người đỗ đạt cao, có tài văn chương được mọi người tín nhiệm. Phe tư văn có văn chỉ và có ruộng tư văn ba mẫu để chi vào việc hội họp và nghi lễ trong năm.

Từ sớm ngày mồng 6, một đoàn người mang lễ phục cầm cờ quạt, tàn, lọng đình, dẫn đầu là chủ lễ mặc áo thụng xanh, đội mũ tế đến nhà ông diễn văn rước bản văn ra đền. Đám rước rất nghiêm trang và lộng lẫy. Một hồi tù và rúc lên, báo hiệu đám rước văn đã tới. Ông cai đám ở đền Thượng ra nghênh tiếp bản văn và rước vào, trịnh trọng đặt lên hương án. Đoàn người lần lượt lễ thần rồi lui ra.

Trong khi dân làng Cổ Loa rước văn ra đền, thì bảy xã lân cận cũng tiến hành cuộc rước kiệu của mình tới đền Cổ Loa. Từ khắp các ngả đường, đâu đâu người ta cũng gặp các đám rước với cờ quạt, nghi trượng, kiệu, phường bát âm và màu cờ sắc áo lễ phục rực rỡ của mọi người tạo nên quanh cảnh ngoạn mục giữa tiết trời xuân. Đám rước của các xã đến đầu làng thì Cổ Loa cử người ra nghênh đón và đưa vào đền Thượng. Trước cửa đền Thượng là hai con ngựa gỗ to như ngựa thật được trang trí đủ ngù, đai thêu kim tuyến rất đẹp. Trên lối đi vào nội điện là hai hàng cờ quạt, chấp kích xếp hàng song song. Khoảng giữa sân là kiệu của các xã. Trước cửa đền là hương án lớn bày bộ ngũ sự bằng đồng và các lễ vật cùng hộp kính đựng hia vàng. Bên cạnh là hương án nhỏ trên bày chiếc đỉnh và đôi hạc đồng cùng chiếc nỏ, bó tên và một thanh kiếm. Nỏ sơn son thếp vàng, biểu trưng của chiếc nỏ thần xưa. Không khí hội thật nhộn nhịp, quanh cảnh thật là hoàng tráng.

Điều đáng lưu ý là lễ vật dâng lên ngoài hương, hoa, oản, quả và xôi thịt, còn có cỗ bánh dày, cỗ bỏng và chè lam, tương truyền đó là những thứ mà An Dương Vương dùng để khao quân.

Mặt khác theo nghi thức, đây là tế hội đồng, bảy xã cùng với Cổ Loa thay phiên nhau hành lễ. Thường Cổ Loa là chủ nên được tế trước, nhưng bao giờ cũng vậy, Cổ Loa mời làng Quậy (Liêu Hà) tế đầu tiên. Vì người làng Quậy mới là dân gốc ở đây. Cuộc đại tế đến quá ngọ (mười hai giờ trưa) mới hoàn tất, mỗi xã cử bốn quan viên vào lễ tạ. Mọi động tác nghi lễ đều tuân theo hiệu trống, chiêng. Trong lúc đó, ở nội tự, đại diện các xã cầu nguyện nhà vua phù hộ cho làng mình được bình yên, thịnh vượng. Tiếp là lễ nghênh rước thần từ đền sang đình để thần dự hội. Đám rước này khá đặc biệt, từ đền Thượng đi vòng qua giếng Ngọc ra đến đầu làng rồi thần về ngự tại đình Cổ Loa. Tuy đường ngắn nhưng đám rước đi rất chậm và kéo dài thời gian. Tất cả kiệu của các làng đều dự rước. Đây là đám rước uy nghiêm và lớn nhất. Đến tam quan, các kiệu dự lễ ban phúc trước lúc ra về. Ông chủ tế của làng Cổ Loa thắp hương, xóc thẻ rồi ban phúc cho các xã bằng cách cắm cho mỗi kiệu ba nén hương. Hương này đủ cháy cho đến khi kiệu về tới xã mình. Sau đó, Cổ Loa vào tế một tuần cuối cùng tại đình, kết thúc nghi lễ ngày chính hội.Kể từ đó cho hết hội tại đền và đình tiến hành lễ túc trực, và lễ của các phe, giáp, các dòng họ cũng như các đoàn thể khác và khách thập phương cùng lễ vật tự lo liệu. Trong suốt 12 ngày đêm tại đền và đình đều có lễ túc trực. Đến 18 tháng Giêng, người ta tổ chức một đại tế giã đám tại đền. Các nghi thức của buổi lễ cử hành y như đại lễ ngày chính hội. Sau cùng thần vị được rước hoàn cung và kết thúc hội. Ngày nay, làng mở tiệc ăn uống vui vẻ, mọi người cùng nhau hưởng lộc thánh lấy khước cho một năm làm ăn với nhiều hi vọng. Ngoài lễ hội lớn này, tại đền trong năm còn có những kỳ tế khác, đó là ngày 11 tháng Tám tục truyền là sinh nhật của An Dương vương mà mồng 7 tháng Ba là ngày thánh hoá. Riêng ngày thánh sinh ở đây dân làng còn tổ chức nhiều trò vui vẻ đặc sắc và tổ chức ăn uống linh đình để mừng thánh ra đời. Còn ngày thánh hoá chỉ tế lễ mà không có tiệc tùng ca hát gì. Dân Cổ Loa còn có phong tục đặc sắc nữa là lễ “ăn sêu bà Chúa” tức là lễ ăn hỏi công chúa Mỵ Châu vào ngày 13 tháng Tám.

Các trò vui hội hè ở Cổ Loa được tiến hành tại sân đình và xung quanh các nơi thờ tự. Cũng như các hội làng ở Bắc bộ, hội Cổ Loa có những trò vui như cờ người, đấu vật, chọi gà, đu, tổ tôm, hát tuồng, chèo…

Cờ người là cuộc thi thú vị diễn ra tại sân đền. Tuỳ theo từng năm số người đăng ký đấu nhiều hay ít mà người ta phân bảng hay đấu vòng. Thường thường số người chơi không nhiều mà thời gian hội dài nên người ta tổ chức đấu vòng. Ai muốn dự thi phải được khảo, nếu là người cao cờ mới được chơi. Trước khi vào cuộc đấu, phải vào lễ thánh. Cứ lần lượt đấu loại nhau, những người giữ giải đến ngày cuối là người thắng cuộc. Ngày cuối đông vui nhất vì là ngày phá giải cờ. Ai phá giải thì được suy tôn là người giỏi cờ nhất hội năm đó. Thường thường vì danh dự nên các làng đều cử những tay cờ giỏi nhất của mình đến tham gia. Thắng cờ là niềm vinh dự lớn cho cả làng.

Trò đấu vật lại diễn ra ở bãi đất ngoài đình. Nếu như ở giải cờ là cuộc người ta đấu trí thông minh, thì ở giải vật là tinh thần thượng võ, sức khoẻ, sự nhanh nhẹn và không kém phần thông minh. Do vậy giải vật cũng là một giải mang vinh dự lớn cho các đô và dân làng. Giải vật chỉ ba bậc: giải cọc, giải thứ, và giải cuộc. Mỗi bậc có thể có nhiều người được giải. Giải cuộc là giải cho tất cả các đô vật vào gióng, dù là thắng hay thua. Giải thưởng thường là ấm đồng, mâm thau, vò rượu hay thùng gạo nếp…Các chàng trai đua nhau đọ sức so tài không chỉ vì giải mà còn là dịp để phô bày sức khoẻ và tài nghệ của mình trước bàn dân thiên hạ, trước mắt các cô gái trong vùng. Đối với họ đó là niềm vui, niềm vinh dự mà hội làng mang đến, chứ không chỉ là sự ăn thua.

Chọi gà cũng là một trong những trò vui nổi tiếng ở hội đền Cổ Loa. Vùng này cũng là vùng hay tổ chức đấu chọi gà và nuôi gà chọi. Do vậy dịp hội người ta đem đến đây những cặp gà đã được nuôi nấng, luyện tập rất công phu để tranh giải. Các cụ cho biết thời xa xưa hội Cổ Loa có đánh trống đồng, nam nữ từng đôi “giã trống” (như giã cối gạo chày tay). Tiếng trống đồng trầm hùng vang vang, như thời con người ở núi, ở rừng.

Ngoài những cuộc vui trên, trong hội Cổ Loa còn nhiều trò và cuộc đua tài khác không kém phần hấp dẫn như tổ tôm điếm thu hút các cụ già, nhún đu lôi kéo các trai thanh gái lịch, múa rối nước, hát cửa đình… Ban đêm có hát tuồng, chèo. Đây là những đêm hội mà xưa kia, người dân quê ai ai cũng say mê đến mức có thể “bỏ con bỏ cháu” để về với hội. Những trò vui ấy kéo dài suốt từ ngày mở đám cho đến ngày giã hội.

Cập nhật thông tin chi tiết về Độc Đáo Lễ Hội Chọi Gà Thôn Phú Xá trên website Raffles-design.edu.vn. Hy vọng nội dung bài viết sẽ đáp ứng được nhu cầu của bạn, chúng tôi sẽ thường xuyên cập nhật mới nội dung để bạn nhận được thông tin nhanh chóng và chính xác nhất. Chúc bạn một ngày tốt lành!